12 CON GIÁP
QUYỀN CHỦ
Truyện ngắn : Nguyễn Công Hoan(Dịch )
ÔNG vừa mới mua đựơc con mèo tam thể . Ông mê man lên về với con vật ấy . Quên cả nực và mệt , ông bỏ giấc ngủ trưa . Suốt buổi , ông ngồi xổm trước cũi để ngắm mèo , như người ta ngắm “mèo gái” vậy .
Đến giờ đi làm , ông bịn rịn đứng dậy , dặn con Đỏ con :
-Nó cũng như mày , nghe chưa ? Vì con bé , mày chỉ biết ăn no ngủ kỹ . Thì con mèo này cũng vậy , nó chưa biết bắt chuột . Nhưng ít lâu nữa , khi nó lớn , thì chuột nhà này không còn lấy một con . Vậy tao giao cho mày phải trông nom nó . Cơm nó , mày phải trộn với nước canh . Đừng cho nó những xương rắn mà nó hóc nhé .
Nói đoạn , ông cúi xuống . Và một lần nữa , muốn tạm biệt con bạn yêu quý , ông thò tay vào trong cũi , nhẹ nhàng vuốt bộ lông nhẫy mượt của nó . Con mèo rướn lưng ngửa mặt nhìn ông , và kêu :
-Ngheo !
Con Đỏ con bế anh , ngồi ở cạnh . Thấy con mèo , anh thích , nhảy lên chồm chồm . Rồi chờ ông đi khỏi , anh thò ngón tay bé tí tẹo , gí vào con vật .
-Ngheo !
Anh giật mình , “ ấy ” một tiếng , rụt tay ra nhìn con đầy tớ , cười sằng sặc . Rồi anh đòi tụt hẳn xuống đất . Con bé cố giữ lại :
-Bẩn chân , bẩn quần áo. Bà mắng tôi . Anh giẫy giụa hai cẳng , nhăn nhó :
-Không , anh chơi với mèo cơ !
Thấy con Đỏ con toan đi chỗ khác , anh bực mình , hai tay tát lấy tát để vào mặt nó . Con bé vừa ghì anh vừa cúi đầu để tránh đòn . Nhưng anh hung hăng , đã móc được tay vào má nó , cào sồn sột . Nó không chịu được , nói to :
-Bẩm ạ… Anh có đố tôi mách bà không ?
Thấy nó khoẻ sức và cứng lý hơn , anh ngửa ngay cả đầu lẫn lưng ra đằng sau để ăn vòi . Giá nó không đở nhanh , có lẽ cả đôi cùng ngã dập mặt . Anh khóc rầm rĩ .
Tiếng the thé vang từ trong ra đến ngoài nhà .
Bà đang vui vẻ tiếp khách , phải ngừng lại lắng nghe . Rồi cau mặt , bà quay vào , hỏi:
-Mày , làm gì anh đấy ?
Tiếng khóc vẫn to , lấp cả câu chuyện . Bà quát :
-Muốn tốt dỗ anh nín đi . Tao bảo mày không nghe phải không ? Con đỏ con sợ , đành đặt anh xuống đất .
Anh lòn tòn chạy đến gần cũi , ngồi phệt , rồi chống hai tay , chổng mông để cúi nhìn con mèo .
Con mèo vươn cổ , kêu :
-Ngheo !
Anh thích chí , lấy cái que chọc nó . Nó đau , nheo miệng lại , kêu :
-Ngheo !
Con đỏ con giật vứt que đi . Nhưng không để yên đựơc , anh nhấc ngay cái cũi lên .
-Mèo ra mất , anh !
Nó ngăn lại và nói thế . Nhưng anh vùng vằng :
-Anh thích thế cơ .
Dứt lời , anh lại thò tay ra tháo cũi , và lại bị nó giữ . Anh giằng . Nó co . Anh đỏ mặt ,
đánh nó . Nó ôm thốc lấy anh , toan thế đi . Thì nhanh như cắt , anh đã lăn kềnh ra đất , hai chân
đạp lia lịa vào nó , vào cũi , mồm vừa khóc , vừa chửi . Anh biết bao giờ giở đến miếng võ ấy thì ai cũng phải hàng .
Quả nhiên , bà hầm hầm chạy vào .
Bà quắc mắc , cầm ngược cái phất trần treo trên tường , giơ doạ con Đỏ và hỏi :
-Mày không bế anh , để anh khóc thế à ? Nó ôm đầu , đáp :
-Lạy bà , anh đòi tụt xuống nghịch mèo . Rồi anh lại đòi mở cũi ra . Con không cho thì anh khóc .
-Ngoài nhà có khách , mà trong này cứ rầm rầm . Anh được thể , mách mẹ :
-Nó không cho em chơi mấy mèo . Con bé dấm hẳn nói :
-Nhưng sao anh cứ đòi mở cũi ra ? Bà cau mặt , mắng nó :
-Thì chiều anh một tí đi cho anh nín không đựơc ư ?
-Bẩm rồi mèo đi mất .
-Đi mất thế nào đựơc , đồ ngu !
-Bẩm thật đấy ạ .
-A , mày cãi , mày khôn hơn tao hả ?
Lần này thì bà đánh nó thật . Bà chúa ghét giống đã ngu lại hay cãi . Năm sáu cán phất trần đen đét vào nó , làm nó đau quắn lưng .
***
Nhưng rồi anh không đòi chơi mèo nữa . Có lẽ anh sợ cái roi kia sẽ đến thăm anh . Anh theo bà ra ngoài , để bà cho ăn kẹo .
Trút được gánh nặng , con Đỏ con mừng lắm . Nó vào bếp , sờ lại vết lằn ở lưng và vết sước ở mặt .
Người ta hễ no nê thì hay nghĩ đến chơi , mà nhàn cư vi bất thiện . Bởi vậy , kẹo vừa tan khỏi miệng , anh đã nghĩ ngay đến chuyện tháo cũi mèo .
Khách về hỏi , anh bảo bà :
-Mẹ ơi , vào với mèo cơ .
Chiều con , bà dắt anh đứng cạnh cũi . Anh lại chọc mèo . Mèo lại kêu . Anh thích , cười giòn tan . Rồi anh tự do nhấc cửa cũi .
Bà ngăn :
-Đừng , nó ra mất , thầy về thầy đánh chết .
-Không , mẹ vừa bảo con Đỏ nó không ra cơ mà !
Thấy anh phụng phịu , bà ngẫn ngơ . Được thể anh giục :
-Cho nó ra ngoài , thích hơn cơ .
-Đừng .
Anh vùng vằng sắp khóc . Bà vôi vàng nói :
-Đây , gớm . Cho anh chơi với một tí thôi nhé .
Dứt lời , bà từ từ rút miệng ván . Con mèo ung dung bước từng bước ra ngoài . Khoan khoái , nó liếm mép , ghì bốn cẳng , cong lưng , vươn vai . Anh cúi gầm mặt , nhìn hàm răng trắng , cái lưỡi đỏ và bộ râu bạc của mèo . Con vật hiền lành , kêu :
-Ngheo !
nữa .
Nhẹ nhàng , mèo đi thêm vài bước . Anh thò tay mó lưng nó .Nó lại tiến lên mấy bước
-Ngheo !
Anh đắc chí , lại sờ cổ nó . Nhưng lần này anh bóp mạnh hơn . Mèo đâm hoảng , phì một
tiếng , rồi nhảy vọt thật xa , chạy ra cửa mất .
Bà hớt hãi nhìn theo , và chạy theo . Lúc ấy , con Đỏ con vừa vào .
-Bà lấy nó !
Bà gọi thế . Nhưng con vật đã thoăn thoắt nhảy lên bể , lên tường , rồi chuyền lên mái nhà . Đến chổ cao , nó dừng lại , nhìn xuống , kêu :
-Ngheo !
Bà lo sợ . Rồi không biết trút cái bực mình ấy đi đâu , nhận thấy con Đỏ con đứng đó , bà đập ngay đầu nó vào tường , hoạnh :
-Mày đứng làm phỗng đấy à ?Thấy nó chạy ra , sao không vồ lấy . Con bé khốn nạn choáng váng lên . Rồi như bắt đền nó , bà hoạnh :
-Bây giờ làm thế nào ?
Nó sợ , đứng ngây người ra . Bà quát :
-Lại còn đứng đấy phải không ?
Không biết làm thế nào để bắt mèo về , nhất là lại thấy tấm thân đồ sộ của bà lúc nào cũng như sẵn sàng lam cho nó khiếp sợ , nó sụt sịt khóc . Thì ra ban nãy nó nói phải , nó cũng bị đòn . Bây giờ bà làm trái , nó cũng lại phải đánh .
Bà nhìn nó . Muốn chừng bà hiểu rằng bà quá vô lý , nên bà hơi động lòng , bà dịu dàng
nói
-Thôi , đi mà lừa mèo về .
***
Bỗng ông hãm xe đạp ở trước nhà , và vặn quả bàng cửa để gọi . Ông ngồi ở sở , vì nhớ
mèo , nên bảo chủ rằng đi thu tiền , để tạt về nhà , vui thú với nó .
Đứng ở trong , bà thấy ông về , thì chẳng còn hồn vìa nào . Rành là ông gắt bà . Và biết đâu nữa , khi ông nóng lên , thì như mọi khi , ông quăng từ chiếc độc bình cho đến bộ chén cỗ , xuống đất .
Nhưng nhanh trí , bà ghé vào tai con Đỏ , dặn :
-Hễ ông hỏi ai thả mèo ,mày cứ nhận là mày nhé .
Đổ đựơc lên đầu con Đỏ con cái tội tầy đình , bà nhẹ nhõm , chạy ra , trợn mắt , trợn mũi ,
nói:
-Mèo ra mất rồi .
Như nghe tiếng sét , ông bàng hoàng :
-Tại sao thế ?
Bà trò con Đỏ con :
-Nó thả ra .
Vừa dứt khoát lời , ông vồ ngay lấy con bé . Ông túm tóc nó , giật nó ngã xuống đất , và
đánh nó túi bụi . Nhưng may, bà can :
-Ông cứ để yên cho nó đi lừa mèo về . Không tìm đựơc hãy hay .
-Nhưng sao nó lại ngu thế chứ ?
-Thôi .
Trỏ vào mặt con Đỏ con đương khóc thổn thức , ông trợn mắt , nói :
-Không tìm đựơc mèo , ông thì chôn sống !
ngồi .
Lúc ấy , độ bốn giờ chiều . Aùnh mặt trời xuống như thiêu đốt . Ông hầm hầm , lại ra sở
Đợi ông đi thật xa , bà gọi con Đỏ con , bảo nó :
-Mày đem bát cơm lên gác sân mà dữ nó , may thì nó về đấy . Con bé nghe lời . Nó đứng trên sân gác , gõ cái bát , gọi hoài :
-Miu , miu .
Con mèo quay lại , nheo miệng kêu :
-Ngheo !
Nó không nhúc nhích .
Nóng đến vỡ đầu ra mất . Mồ hôi kê con bé chảy ròng ròng . Nó đứng đến nữa giờ , mà
không tài nào gọi con vật xuống được .
Sau cùng , bà phải sai cả anh bếp lẫn anh xe , trèo lên mái nhà , lừa mãi , mới tóm đựơc con vật .
May quá ! Thấy con mèo lại vào cũi , con Đỏ con mới lại được hoàn hồn . Nhưng mà , khốn thân nó , vì chịu đựng thay bà cái ảnh hưởng khốc hại của việc bà làm trái , mặt nó chín nhừ ra . Nó choáng váng đầu óc . Nó như bị cảm nắng …
10-7-1937
NHỮNG NĂM MÃO TRONG ĐỜI TÔI
Phan Bội Châu
“Thiên đường với nhân sự thường cặp nhau mà cùng đuổi tới ” ,câu nói ấy nghe như hoang đường , nhưng lấy óc nhà triết lý mà suy , thời ở trong vẫn có một huyền cơ thần bí .
Xin chứng vào những năm Mão của đời tôi : cuộc đời của Phan Bội Châu .
Năm Mão là cái tên đặt ra để gọi năm của trời , mỗi 12 năm thì có một năm Mão , mà miệng với đời tôi có lắm điều quan hệ rất mật thiết .
Xưa ông thân sinh tôi ở năm Tân Mão đương nước ta triều Minh Mệnh năm thứ 12 ( 1831)
.
Trải qua ba lần năm Mão , vừa năm Đinh Mão , đương triều Tự Đức năm thứ 20 ( 1867 ) ,
chính năm ấy , quân nước Pháp đánh lấy xong Gia Định và sáu tỉnh Nam kỳ …
Tháng mười năm ấy , một vị danh sĩ tỉnh Nghệ An là Hoàng Phan Thái để xướng thuyết “
nhương di ” vừa bị trảm quyết !
Ai dè tôi lại đụng lúc ấy mới oe oe ra đời ! Ra đời vào ngày mùng một tháng mừơi hai năm ấy ( 26 –12 –1867 ) . Vừa thoát bụng mẹ ra , mà đã dự bị làm đứa dân vong quốc ! Tạo nhân của đời tôi không biết như thế nào ? Đến cái kết quả , có lẽ ấy năm sinh đoán trước được .
Qua đó 12 năm , là năm Kỷ Mão ( 1879 ) , đương triều Tự Đức năm thứ 32 , tôi vừa bắt đầu trổ đầu sừng ở trên trường cử nghiệp . Trường hạch tỉnh có bài phú : “ Tín hữu bằng đạo ” , trong bài làm của tôi có câu : “ An đắc hữu sinh lạc ngã ; phạt mộc ca Chu ; Hoàn tu tử chức mộ dư ; vãng điền kháp Vũ ”.
Qua chấm bài thi thằng bé 13 không thể làm được câu ấy , chắc là có làm gian ? Nhưng đến khi đòi vào “ diện thí ” , thời biết hẳn thằng con nít học thông , các quan trường thảy đều tán thưởng . Tôi mang tiếng “ thần ông ” là bắt đầu từ năm ấy .
Lại qua 12 năm , vừa năm Tân Mão, đương nước ta triều Thành Thái năm từ 3 ( 1891 ) , đời thống khổ của tôi lại bắt đầu từ năm ấy : Bà mẹ thương yêu của tôi đã bỏ tôi mà đi ! mà ông thân sinh tôi lại bị trầm trọng , phải bỏ nghề dạy học ở nhà suốt mười năm trời !
Trong khoảng mười năm ấy , phần lo phụng dưỡng cha già , phần lo nuôi hai em bé , mà vốn liếng làm ăn chỉ có một ngòi bút với ba tấc lưỡi . Khốn đốn không thể kể hết được ! Nhưng trong lúc ấy lại ngầm có một việc đại đắc ý , là gặp được một cậu học trò , vừa trò vừa bạn là Ông Đặng Thái Thân . Oâng này có đảm lực , có học thức , một người vừa tâm phúc , vừa chân tay của tôi trong 30 năm .
Phần thì cái nết sợ sách đèn , vâng theo ý cha mèo học nghề khoa cử , phần thì ở trong cái xã hội tôn trọng khoa giáp , không đỗ đạt thì công chúng cho là hèn , mà nói không ai nghe . Vì thế buộc tôi phải mang lều chõng đi thì mãi , mãi đến năm Canh Tý ( 1900 ) , khoa thi Hương , tôi đỗ Giải Nguyên . Trong năm ấy thì ông thân sinh tôi tạ thế , cái gánh nuôi cha , nuôi em ở trên vai cũng đã nhẹ nhàng . Tôi từ đó mới hiến thân vào việc nước .
Qua mấy năm sau , vừa đến năm Quý Mão , đương thứ 15 triều Thành Thái ( 1903 ) là năm tôi vào quốc tử vừa một năm . Ỡ trong lịch sử đời tôi , duy năm này là nhiều việc đáng ghi chép :
a)Bắt đầu hạbút làm sách , viết bản Lưu cầu huyết lệ thư , đem trình các cụ Thượng ở bộ , được cụ Hiệp Hồ Lệ rất tán thưởng , cụ bắt sao ra cho các nhân sĩ khác cùng xem . Nhờ bản sách này mà tôi được kết giao với mấy ông Trần Quý Cáp , Phan Chu Trinh , Huỳnh Thúc Kháng , Lê Bá Trinh … cùng các nhân sĩ Nam Ngãi , thiệt là công giới thiệu của bản sách ấy .
b)Nhân dịp ở Giám , tiện vào Quảng Nam gặp cụ Tiểu La Nguyễn Hàm chỉ vạch lối đường làm công việc cứu quốc .
c)Nhân dịp ở Giám , đựơc gặp đích tự tôn của Đông cung Hoàng thái tử Cảnh là Kỳ Ngoại
Hầu cường để .
d) Nhờ cụ Tiểu La Mã mà được gặp ông Tăng Bạt Hổ . Ông này ở đảng Cần Vương , trước đã đi qua tàu nhiều lần , từng theo Lưu Vĩnh Phúc ở Đài Loan , lại từng đi Đại Liên , Lữ Thuận , sang Nga và Xiêm .Qua năm sau , ông là người hướng đạo cho tôi xuất dương .
đ) Lại đi Bình Định , đến thành Quy Nhơn , nghe lời cụ Tiểu La , đi tìm ông Thúi . Ông này là một vị kiện tướng ở trong đảng Kỳ Đồng ở ngoài Bắc , bị bắt đầy đi Hà Tiên , đi đến Bình Định , ông không chịu đi , tự móc hai con mắt làm người mù , quan phải để ông ở lại Bình Định ; nhưng ông không chịu đem tên họ lên nói với ai , chỉ tự xưng mình là Thúi , người ta cũng gọi ông là Thúi . Ông tuy làm người mù , nhưng chí phí vẫn như cũ . Khi tôi vào thăm ông ,rũi gặp ông đã tạ thế trước đó 3 tháng . Tôi nhân có câu đối điếu ông :
“Văn sở văn nhi lai , hổ hải tính danh linh ngã ái
Bi mạc bi hồ thử , giang sơn hào hiệp cử nhân tồn ?”
e) Tháng chạp năm ấy , nhân dịp nhà Giám nghỉ học , tôi đi vào Nam Kỳ để tìm kiếm những con cháu cụ Phan Thanh Giản , cụ cử Luân , lại đến Bến Tre tìm con cháu ông Quản Trục
, luôn tiện đi đến Châu Đốc , vào Bảy Núi (Thất Sơn ) tìm bóng cô Thị , tức Trần Văn Thị , bàn việc với cô ,sau đưa cô ra tới Huế cùng bàn việc .
g) Cũng trong năm ấy , nghe lời cụ Tiểu La , tôi ra Bắc Kỳ yết kiến cụ Hoàng Hoa Thám
, ở trong đồn Phồn Xương mười một ngày
h)Hội Việt Nam duy tân hoạt động ở năm sau và nhất thiết kinh dinh sắp đặt đều ở trong năm Quý Mão
i) Nhân tràng thi hương khoa mão ở Huế , làm bài thuê được hơn 2000 đồng , trù thêm đủ 3 ngàn đồng cho ông cụ Đặng Tử Kính , ông Tán Quýnh đi vào Xiêm , tìm người cũ Cần Vương của cụ Phan Đình Phùng
Lại trải qua 12 năm , năm Ất Mão (1915) đương năm thứ 9 triều Duy Tân nước ta . Sau lúc tôi xuất dương đã hơn 10 năm , tôi đã đi Nhật Bản phóng trục về ở đất nước Tàu , thì năm ấy
, Phiên Thế Khải xưng đế , Thái Ngạt , Đường Kế Nghiêu ở Vân Nam , khởi thụ quốc quân đánh Viên
Người đảng của viên là long tế quang đương làm đô đốc lưỡng quảng , mới giao thiệp với chính phủ Đông Dương xin mượn đường hoả xa Hà Nội – Vân Nam để đánh úp Vân Nam . Khi đó , tôi đưa ở Quảng Đông tổ chức “Việt Nam quang phục hội ” , Long Tế Quang mới bắt tôi giam ở Quan Aâm Sơn . Nhưng may quá ! vì chính phủ Đông Dương không cho nó mượn đường mà tôi phải bị nó “dẫn độ , ” thành ra nó giam tôi đến 4 năm trong một xó núi , không cho trinh thám của Pháp thấy mặt tôi , mà nó phô là đã giết tôi rồi
Đến lúc Long bị dân Quảng Đông đuổi , nó mới tha tôi ! tôi còn sống đến ngày nay thiệt là nhờ ơn quan toàn quyền Sarraut nhiều !
Như trên kia kể , là những việc của đời tôi ở ngoại quốc .
Lại trải qua mười hai năm , tôi bị bắt ở Thượng Hải đưa về Hà Nội là tháng chạp Ất Sửu , tôi nhờ ơn nhà nước tha mà về ở Huế , vừa lúc Kim Thượng đăng quang mà kỷ nguyên Bảo Đại năm đầu . Năm sau lại là năm Đinh Mão (1927) ! Tháng giêng năm ấy , tôi nhờ có cụ Phan Văn Trường quyên giúp được 2500 đ mới mua đất làm cái lều ở bến Ngự , mà lịch sử tôi mới thêm vào cái “chân rắn ” là người ta da cho cái huy hiệu rằng : “Ông già Bến Ngự ” , thực là từ năm ấy !
Bóng câu chớp chạy , ngày tháng thôi đâu , mới đó mà đã mười hai năm , lại vừa tới năm nay là năm Kỷ Mão trong đời tôi , tôi năm nay là vừa 7 năm Mão , mà tôi đã chất cái “thúng năm ” trên đấu là 73 năm tuổi !
Từ Kỷ Mão này trở về trước , nam bôn bắc tẩu , dấu chân gần khắp già nua Á Châu , bạn Mỹ thầy Aâu , tên họ đã nghe truyền khắp nước , ông xanh xanh kia đối đãi tôi thật quá chừng hậu , mà tôi tự xét không việc gì nên , thời đắp tội với quốc dân thật quá chừng to !
“Tránh võ dưa , gặp võ dừa ” kể dĩ vãng chứa chang máu quốc ! “Chạy pháo đầu , mắt pháo góc ” , ngắm tương lai bối rối ruột tằm !
Bước qua năm Kỷ Mão này , tiền đồ còn trong giấc chiêm bao , thời cuộc lại toan diễn ra tuồng mới ! Chưa biết ông xanh xanh kia lại có cái gì ân tứ cho Phan Bội Châu chăng ? Hay là lịch sử tôi kết thúc ở năm này chẳng biết chừng ?Ca chẳng ích gì , mà khóc càng vô dụng , tôi thề có bài thơ khai bút năm Kỷ Mão đọc cho bà con nghe :
“Thỏ ngọc năm năm giáo khắp trời Mão qua mão lại mão hoài hoài . Còn lông cánh hãy rình mây liện
Có vẩy vây thời đụng nước bơi . Đất rộng , e gì đường sống hẹp , Ngày thừa , nở để bóng vàng toi ! Bảy mươi ba tuổi già chỉ bấy ,
Lã vọng ngày xưa tám chục hai "
