12 CON GIÁP
NĂM SỬU TRÂU
Năm 1996 chúng tôi đã soạn một tập almanach về Trâu Năm nay , tiếp tục đề tài này , nhưng chúng tôi không nhắc lại , không in lại , những gì đã công bố , mà hoàn toàn sử dụng tài liệu mới . Hi vọng rồi đây sẽ tiếp tục kinh nghiệm như thế.
NHÓM BIÊN SOẠN CON TRÂU
Sữu là chi thứ hai (trong số 12 con vật biểu trưng trên cung hoàng đạo ) . Sửu mang tướng
tinh con trâu , cầm tinh loài trâu mang theo tên con Sửu (tháng chạp âm lịch ) ngày Sửu , giờ Sửu
, (1 đến 3 giờ sáng ) và Hướng Sửu (lệch phải phương chính Bắc khoảng 5 độ về phía đông ) .
Sửu đứng hàng thứ hai sau Tý và đứng trước mười con vật khác . Cụ thể là : Tý (chuột ) , Sửu
(trâu ) , Dần (hổ ) , Mẹo (mèo ) , Thìn (rồng ) , Tỵ (rắn ) , Ngọ (ngựa) , Mùi (dê ) , Thân (khỉ ) ,
Dậu (gà ) , Tuất (chó ) , Hợi (heo ) . Mười hai con vật được đứng trên danh lịch pháp trên đây là
đại biểu của các loài : ăn thịt ( hổ , mèo ) , ăn cỏ ( trâu , dê ) , sống trên cạn (mèo , chó , khỉ ) ,
sống dưới nước (rồng , rắn ) , loài hai chân (gà ) và loài bốn chân (trâu , ngựa ), loài bò sát (rắn )
và loài có vú (dê ,chó …), bộ móng vuốt (ngựa , trâu ) và bộ móng đệm (chó , mèo ) … Cũng
mười hai con vật đó có một con duy nhất là tưởng tượng (rồng ) còn mười một con vật là có thật ,
và đặc biệt có nhiều con vật rất gần gũi với cuộc sống hàng ngày của người dân : gà , lợn , trâu ,
chó , ngựa , dê , mèo …
Mười hai con vật được chia xếp thành hai cực âm và dương ,đứng đan xen nhau , trong đó
trâu (Sửu ) thuộc âm . Trong khi kết hợp với Thiên Can , bao giờ những con vật(địa chi ) mang
tính chất âm cũng kết hợp với yếu tố dương của Thiên Can . Những yếu tố âm của Thiên Can
(còn gọi là Thập Can ) là Ất , Đinh , Kỳ , Tân , Quý . Những yếu tố còn lại (Gíap , Bình , Mậu ,
Canh , Nhâm ) là thuộc dương . Như vậy Sửu trong địa chi (thập nhị chi ) chỉ được kết hợp với Ất
, Đinh ,Kỷ ,Tân , Quý . Do đó chỉ có những năm Sửu là : Ất Sửu , Đinh Sửu , Tân Sửu , Kỷ Sửu
và Quý Sửu chứ không thể có những năm Sửu khác . Theo các tính toán và sắp xếp của lịch
pháp Trung Hoa cổ đại thì cứ 12 năm lại có một năm Sửu và cứ 60 năm . Chu kỳ của một năm
Sửu nào đó lại được lặp lại như cũ . Chẳng hạn , năm 1997 là năm Đinh Sửu thì năm 2009 là
năm Kỷ Sửu và năm 2057 là năm Đinh Sửu .
Người phương đông (bao gồm Nhật Bản , Trung Quốc và Việt Nam ) , đi liền với sự phát
sinh ra lịch pháp và những ghi chép và tổng kết về thiên văn của họ . Người phương đông đã tìm
thấy và đặt tên cho bốn chòm sao , gồm 28 ngôi sao chính (gọi là nhị thập bát tú ) , trong đó sao
Ngưu (Ngưu dịch sang ta có nghĩa là Trâu ) , thuộc về mùa đông . Trong quan niệm của người
phương đông , sao Đẩu là những ngôi sao sáng , rực rỡ . Nó thường được gán cho người có trí tuệ
trác Việt .
Từ những quan niệm về vị trí của con trâu trong lĩnh vực thiên văn , lịch pháp , dân gian
có tìm hiểu về người tuổi trâu trong thuật xem tử vi .
Đại thể , theo quan niệm dân gian , những người tuổi trâu (tuổi Sửu ) thường có những
đặc điểm chung là :cần cù , chịu khó , ít ba hoa khoác lác , nhưng cởi mở , có tài hùng biện và
đức tín . Tuy bề mặt có vẽ điềm tỉnh đôi khi cũng nổi nóng và cục tính , mà đã nổi nóng thì rất
ghê gớm . Người tuổi Trâu ít quảng giao ; có đức tính quyết đoán nhanh . Đó cũng là những con
người khéo tay , hay làm với nhiều tài vặt nên cũng là thịnh vượng và cũng về cuối đời cũng đạt
được cả Phú lẫn Quý . Nếu chia cuộc đời làm ba giai đoạn thì giai đoạn cuối là hanh thông hơn
cả , còn giai đoạn giữa là bi cực nhất .
Đường nhân duyên của người tuổi Sửu thường gặp nhiều trục trặc trong buổi ban đầu ,
nhưng nếu xứng đôi , vừa lứa với người tuổi Tý , tuổi Dậu , đạt được tướng sinh , tránh được
tướng khắc theo thuyết “âm dương –ngũ hành ” thì hạnh phúc gia đình vẫn trên thuận , dưới hoà
, trong ấm , ngoài êm , con có của , nên bách niên giai lão .
Trên cơ sở triết lý “kinh dịch” của văn hoá đông phương và “nhịp sinh học ” mà khoa học
hiện đại đã thừa nhận thì tuổi Sửu có chu kỳ thuận lợi và năm Tỵ , năm Dậu và các chu kỳ
khủng hoảng vào các năm Hợi , Tý , Sửu . Trong quan niệm của Phật giáo dân gian , con trâu
cũng là một trong những linh thú . Hiện nay ở chùa Phật tích (huyện Tiên Sơn ) vẩn còn đủ 10
linh thú (to gần bằng thật ) thờ ở trước sân chùa .
Như vậy trong tư duy của người phương đông thời cỗ con Trâu đã thật sự trở thành một
con vật vừa gần gũi vừa linh thiêng .
Trâu CON VẬT ĐỨNG NHIỀU BẢNG GIÁP
Trâu là loài động vật bốn chân có sừng , thuộc họ nhai lại , bộ guốc chẵn … Điều đó hầu như ai
cũng biết qua chương trình sinh vật cấp hai (PTCS ) . Trâu cày bừa, kéo xe , thổ hàng , kéo gỗ …
cũng là hình ảnh quen thuộc ở nông thôn . Trâu còn cho thịt , sữa …Tuy nhiên , không phải ai
cũng biết rõ :gan như tất cả các bộ phận trong cơ thể Trâu đều là những vị thuốc quý (kể cả
nước giãi Trâu ) hoặc ngoài cú hút bằng sừng , trâu còn có vũ khí tự vệ là cú đá hậu cực mạnh ,
có thể hạ quay lơ một con chó nặng hai chục ký …
Trâu có vóc dáng kềnh càng , bước đi đủng đỉnh , ăn uống khoan thai , đêm nằm thường
nhai (lại ) cõ rơm bõm bẽm .Aáy thế , cái phận làm trâu thật vất vả . Suốt ngày cày bừa , kéo xe ,
tải gỗ , cứ quần quật mà thức ăn chỉ rặt những thứ …khô như rơm . Lá tre , lá duối sắc nhọn , thô
ráp đến thế nhưng không có thức ăn gì khác , trâu cũng phải ráng nhai đến tứa máu mồm . Có lẽ
vì làm lùng vất vả ăn uống kham khổ (“trâu chậm ” còn phải “uống nước đục ” cơ ) nên tính
trâu khí độc . Người lạ đến gần ở phía sau hãy coi chừng . Cú quất đuôi của con trâu còn đau rát
hơn cả nhát bạt tai cật lực , bởi lông đuôi trâu rất thô . Nếu cứ liều xáp tới với ý đồ làm hại Trâu
có thể sẽ phải lãnh cú đá hậu dư sức làm trật bánh chè . Nhiều con chó hung hăng đuổi cắn chân
trâu đã phải bỏ mạng hoặc chí ít thành tàn phế bởi đòn hậu của trâu . Người lạ đến gần từ phía
trước , phản ứng đầu tiên của trâu là thở hắt ra phì phì , mắt long sòng sọc . Nếu người lạ mặc
quần áo sặc sỡ , trâu ta thường vùng vằng cái đầu , quất đuôi đen đét , cúi gằm mặt , chĩa cặp
sừng ra phía trước như thế sẵn sàng nghêng chiến . Người lạ , nếu không tỏ ra thiện cảm , mà dắt
mũi trâu , thì cấm có con trâu nào chịu đi . Không khéo léo vỗ vễ , “nịnh” nó vài chiêu , tỉ như
“hối lộ ” bó cỏ non , nói ngon nói ngọt lại cứ hùng hục trì kéo dây mũi , coi chừng nó giật cho
nhã nhoài (trâu khẻo , lỗ mũi lại rất dai ) .
Aáy là để nói vậy là để biết phòng xa , chứ thật ra trâu không đến nổi quá “xấu tính” .
Trâu lành như bao loài ăn cỏ khác . Ăn cỏ , trâu cần gì nhiều răng ! Một hàm là đủ . Nước đục
có khi còn phải uống , chứ ăn , trâu không bao giờ ăn bẩn ! Trên bãi chăn , ở những điểm mà
người hoặc vật phóng uế , cỏ thường tốt ngút , nhưng lỡ gặp phải , trâu thở hắt ra phì phì , ra
chiều “không ngửi nổi ” , quay ngoắt đi nơi khác . Chỗ đất mềm , khi hàm trâu cạp vào , cỏ
thường bị trốc lên cả rễ. Trâu cẩn thận lúc lắc cái mõm rũ đất ở rể cỏ , nếu đang đói thì gốc cỏ
cũng mềm và rễ đã sạch thì trâu xơi luôn ; bằng không , trâu dùng hàm nghiến đứt rời phần gốc
rễ . Lưỡi trâu ráp , dài và khoẻ . Khi ăn , trâu dùng lưỡi quơ lá , cỏ , rễ cả cây thân thảo , đưa
vào miệng rồi mới nghiến , bứt bằng hàm . Khóm lúa to , khẻo , mọc thẳng vẫn bị trâu cắt đứt
phăng như bứt bằng liềm . Lưỡi trâu dài chỉ quơ một nhát , có khi cả dăm ba khóm lúa cũng bị
ùa vào miệng . Lúa đã chín , lá vàng , hạt chắc , trâu vẫn thích xơi vì dù sao cũng vẫn còn tươi
hơn rơm . Võ hạt lúa không tiêu hoá trong ruột trâu , nên trấu theo phân thải ra ngoài . Dạ dày
trâu có bốn ngăn , chứa chất dịch men đặc biệt giúp tiêu hoá thức ăn thực vật . Quá trình lên
men thức ăn tạo nên loại khí khá độc mà mỗi ngày đêm , trâu thải một lượng khá lớn qua đường
miệng (ợ hơi ) . Dịch vị của trâu cũng có truyện thú vị . Nguyên ở Châu Phi có một loài cây thân
thảo mà trâu rất thích ăn . Trâu ăn cả thân cây , hoa , lá , quả . Hạt quả không tiêu hoá , theo
phân ra ngoài , lại mọc thành cây . Lại bị trâu ăn cả hoa , lá , quả . Cứ thế , qua hàng triệu năm ,
hạt loại cây này thích nghi hẳn với tính trạng “được xử lý bằng dịch vị trâu ” nên cứ hễ “chưa
thông qua ” ống tiêu hoá của trâu là … nhất định không chịu nảy mầm !
Trâu ăn thức ăn thực vật nên các chất xơ , xenluylô theo phân thải ra ngoài . Ở nhiều
vùng đồng cỏ hoặc bán hoang mạc của Châu Phi , Trung Đông , củi rẻo khan hiếm , người dân
thường nhặt phân trâu , bò , lạc đà …….. đã khô đem về đun bếp . Phân tươi thì được trộn với cõ
băm vụn , một ít đất sét làm chất keo dính , đóng báng , phơi khô , dùng dần để đốt bếp . Đối với
các nước sản xuất nông nghiệp , đặc biệt là lúa nước , như nước ta , phân trâu (cùng với phân bò
, lợn ) còn có thêm công dụng bón ruộng , tăng năng suất cây trồng mà không gây ô nhiễm môi
trường như phân hoá học . Gần đây , ở nhiều vùng nông thôn nước ta có phong trào sản xuất
biogas làm chất đốt mà nguyên liệu là phân trâu , bò .
Kẻ thù của trâu là rận , đĩa . Một con đĩa cở chiếc đũa , dài chừng 10 cm , khi đã hút no
máu trâu thì trương to bằng ngón tay cái , tự động rời ra , rơi xuống hoặc bám lủng lẳng trên
mình trâu , nghỉ ngơi chờ tiêu hoá bữa tiệc . Chỉ khi đĩa no máu , trâu ta mới thấy ngứa , vội
kiếm một gốc cây hay cồn đất nào đó cọ vào cho đĩa rơi ra . Nếu thuận thế , trâu sẽ dùng lưỡi để
bắt đĩa . Chúng tôi từng thấy một con trâu dùng lưỡi gạt gạt được con đĩa no máu rớt từ mình nó
xuống đất , sau đó cạp cõ chỗ con đĩa rơi rồi nhai ngon lành cả cỏ lẫn đĩa .
Tuy nhiên , với rận thì trâu đành thúc thủ ! Bị rận đốt ngứa quá , cùng trâu ta chỉ cọ
mình vào gióng chuồng (khiến lâu ngày , gióng lên nước bóng loáng ) . Lũ rận bé xíu , con trâu
đối với chúng là cả một biển máu , tha hồ hút . Để con cháu , chút , chít cũng được thừa hưởng ,
chúng “duy trì nòi giống” ngay trên mình trâu , bằng cách đẽ trứng trên lưng trâu . Có khi một
sợi lông phải cõng cả tá trứng rận . Lúc no máu , rận trâu trương lên bằng hạt đỗ . Trứng rận
hình dạng giống như hạt vừng đã trẩy võ , nhưng bé hơn chút xíu . Có cách diệt rận trâu khá đơn
giản : dùng bùn non đắp mình trâu , vài ngày sau bùn khô tró ra , trứng rận rụng sạch , cả rận bố
, rận mẹ thì đã tắt thở từ lâu dưới lớp áo giáp bằng bùn . Cách giữ cho trâu không bị rận là tắm
trâu thường xuyên , dùng bùi nhùi mềm kỳ cọ toàn thân trâu , cần lưu ý nách bẹn là những nơi
da non , rận thường tập trung đông . Ngày trước , chim sáo thường có nhiều , chúng thường đậu
trên lưng hoặc bay xập xoè quanh thân trâu để bắt rận ở thân , bụng trâu .
Trâu làm lụng vất vả , mất sức nhiều , cần ăn uống đầy đủ . Sau giờ lao động cần trộn
một ít muối vào cỏ tươi cho trâu ăn để bù sự thiếu hụt muối trong cơ thể . Mục đồng cưỡi trâu
thổi sáo là hình ảnh đẹp , nên thơ , song xét về mặt khoa học thì chưa được ổn . Thời gian ăn
cũng là lúc trâu phục hồi sức lực , nếu lại phải tải một khối lượng đáng kể trên lưng , e rằng
không hợp phép vệ sinh cho lắm . Không nên cưỡi trâu liên tục vì như thế sẽ mệt trâu , dĩ nhiên
trừ những lúc phải qua sông không cầu , đò , hoặc lội đồng sâu nguy hiểm .
Trâu cống hiến cho con người nhiều lắm . Sừng trâu được dùng làm tù và , đồ thủ công
mỹ nghệ . Thịt , sữa , da trâu là những món ăn bổ dưỡng . Xưa , làm thịt trâu , người ta dùng da
trâu bịt trống , nay da trâu mãnh lớn được đưa vào công nghệ thuộc da , những mảnh không lớn
lắm hoặc mảnh vụn được nông dân phơi kỷ rồi gác giàn bếp xông khói , mồ hóng , để dành .
Ngày đông tháng giá , thực phẩm khan hiếm , người ta lấy da xuống rửa sạch , luộc mềm , cạo
kỹ rồi thái mỏng , trộn gia vị làm thức ăn . Hơi dai , không ngon lắm nhưng lạ miệng , dễ ăn cơm
. Da trâu nấu thành keo gọi là a dao (ngưu giao ẩm ) dùng như phụ da kết dính trong công nghệ
và mỹ thuật (pha vào bột màu nước , tranh vẽ không bị lem màu ) . Ngưu gia ẩm còn là vị thuốc .
Dùng 4 loại a dao cắt nhỏ ngâm vào khoảng ¼ lít rượu , sắc lên cho tan đều , uống nhiều lần sẽ
tan nhọt độc , hết ghẻ ngứa . Da trâu tươi rửa bằng nước bồ kết (để khử mùi tanh , trỉn ) , rửa lại
bằng nước sôi , thái mỏng , nấu với nước sắc đậu si thật đậm thành keo sệt , uống đều đặn , trị
được chứng bí tiểu , phù nhũng .
Răng trâu (tên thuốc là ngư xỉ ) , đốt đỏ hồng , nhúng dấm , đốt nhúng ba lần rồi tán
thành bột . Tay chân bị lở loét , trẻ em bị chốc đầu có mủ , dùng bột ấy trộn dầu vừng bôi vào
vết lở , vài lần sẽ khỏi . Bột ngưu xỉ , hoà nước sôi , để nguội , cho trẻ động kinh uống giữa hai
lần lên cơn , kiên trì nhiều lần sẽ khỏi . Người già răng lung lay , dùng bột ngưu xỉ chà vào ,
ngậm cho đến khi nước bọt ra đầy miệng thì nhổ ra , súc miệng . Điều trị như thế lâu ngày , răng
bớt lung lay , thậm chí có thể chắc trở lại .
Nước dãi trâu (ngưu khẩu tần ) cũng là vị thuốc . Lấy nước dãi trâu bằng cách rửa sạch
miệng trâu , dùng muối xoa vào hàm trâu , dùng lóng tre nhỏ tráng miệng và chúi mỏm trâu
xuống , bên dưới đặt chậu hứng . Lấy bông quấn đầu đũa , thấm nước dãi trâu bôi sâu vào họng
người bị đau cuống họng , sẽ khỏi . Người bị cấm khẩu đột biến thì cho uống nước dãi trâu kết
hợp với xoa bóp vùng mặt , dùng kim trích máu 10 đầu ngón tay , sẽ nói được . Nói chung ngày
nay , do đã có phương tiện y học hiện đại , chẳng còn mấy ai áp dụng kiểu điều trị nói trên .
Nhưng ngày trước cả lông , sữa , mỡ, sừng , xương , nhau , thậm chí sỏi mật của trâu , đều được
dùng làm thuốc chữa những thứ bệnh thường gặp trong dân gian .
Con trâu , tuy đứng nhì trong 12 con giáp , nhưng lại đứng đầu trong cơ nghiệp nhà nông .
Ngày nay , hiện đại hóa , máy cày , máy kéo xuất hiện nhiều trên đồng ruộng Việt Nam , chức
năng sức kéo của trâu có phần giảm sút . Song , đàn trâu nước ta đã được chuyển hướng dần
sang cơ cấu mới : trâu nuôi lấy thịt , sữa . Về lâu về dài , trâu vẫn là bạn gắn bó với người …………
BẠN CÓ BIẾT ? NGHI LỄ CÀY RUỘNG TỊCH ĐIỀN
VÀ LUẬT PHÁP BẢO VỆ TRÂU , BÒ .
Thời Lý – Trần (thế kỷ XI - XIV) với chính sách “trọng ruộng ” , khuyến khích , chăm lo phát
triển kinh tế nông nghiệp , nhà nước phong kiến rất quan tâm tới việc bảo vệ nguồn sức kéo .
Năm 1123 , vua Lý Nhân Tông xuống chiếu nhắc nhở : “trâu là một vật quan trọng cho việc cày
cấy , lợi cho người không ít ……. Từ nay cấm không được ai giết trâu ăn thịt .Ai làm trái thì trị tội
theo pháp luật ”.
Luật hình thư (thời Lý ) , hình luật (thời Trần ) đều có những điều khoản quy định hình
phạt về tội ăn trộm và giết hại trâu bò . Những nhà láng giềng biết mà không tố giác cũng bị
phạt trượng .
Vào đầu xuân , theo lệ , vua thân trinh làm lễ tế thần nông (vị thần cai quản nghề nông )
và cày ruộng tịch đìên . Đầy là một khu ruộng dành riêng để làm nghi lễ này . Trâu cày ruộng
tịch điền phải là trâu đực nuôi theo “chế độ ” riêng và … chạy tịnh ! Hôm làm lễ , trâu được tắm
rữa sạch sẽ tầy uế và mặc gấm vóc . Lễ tế thần xong , vua bước xuống ruộng cày , đường cày có
tính tượng trưng mở đầu cho một năm cày cấy “phong đăng hoà cốc ” , mùa vụ tốt tươi .
CHỢ TRÂU
Trước đây ở mổi phủ , huyện miền xuôi thường ở chợ trâu .Chợ hợp theo phiên , người có
trâu mang tới bán , người mua trâu cũng đổ về đây . Một số chợ nổi tiếng như Gồi (Nam Định ) ,
chợ thuỷ nguyên , thủy tú , thuỷ đường (Hải Phòng ) , chợ thanh hà (Hải Dương )
… mỗi phiên có tới vài chục trâu …họp chợ . Như các mặt hàng khác mua thì phải chọn là lẽ
thường . Nhưng chọn trâu là việc làm cầu kỳ , tỉ mỉ và có kinh nghiệm xem tướng trâu .
Bởi lẽ một đống tiền , cơ nghiệp của cả nhà
Nhề lái trâu xuất hiện và cũng đồng thời ra đời thành ngữ “miệng lưởi lái trâu ”
Để chỉ những kẻ lừa đảo làm cho người ta khuynh gia bại sản .Tránh những con trâu trái tướng
(tướng nghịch ) , phản chủ ,trâu miền ngược về (vì hay ngã nước ) .Phải xem răng , xem khoáy …
chọn con “ bốn chân một vó, tai lá mít , đít lồng bàng …” chẳng hiểu trong mông tướng số , tai to
(tai lá mít ) có liên quan thế nào tới sức bền của trâu không chứ nhìn tranh Đông Hồ , trâu vễnh
tai nghe tiếng sáo , tôi lại nhớ tới câu trong dân gian “đem đàn mà gãy tai trâu ” phải chăng
“trên giấy điệp ” hình ảnh con trâu trong văn hoá dân gian đã bừng sáng mà đã đổi thói quen .
TRÂU ĂN TẾT VÀ LỆ THI TRÂU
Tết xíp xí (14/7 âm lịch ) của người Thái trắng vùng lòng chảo Mường Lò (Tây Bắc ) – đây là
tết lớn trong năm , thậm chí có nơi còn tổ chức lớn hơn Tết Nguyên Đán . Tết này gắn liền với
một số nghi lễ nông nghiệp . Trâu được người “trả ơn ” bằng cách tổ chức cho trâu ăn tết . Trâu
được tắm rữa sạch sẽ , dắt tới buộc ở chân cầu thang . Gia chủ mang xôi rượu đứng trên sàn nói
với trâu đôi lời ân tình , có ngụ ý cảm ơn trâu vất vả vì người . Trâu được ăn xôi , có khi uống cả
rượu . Hôm đó cũng là ngày vui của lũ trẻ “mục đồng ” . Chúng được phép mang theo thịt gà ,
xôi nếp , dắt trâu lên bãi , lên đồi chọn những bãi cỏ ngon nhất cho trâu ăn , còn lũ trẻ tụm năm, tụm ba cùng ăn uống , nô đùa , ca hát .
Người Kinh có phong tục tương tự . Tết Nguyên Đán con người được nghỉ ngơi , ăn tết ,
chơi tết , “mâm cổ cao đầy ” đấy nhưng không quên “đầu cơ nghiệp của mình ” . Trâu cũng có
suất “cỏ non ” rơm thơm ăn xả láng .Những thứ ngày thường có mơ cũng không thấy như bã chè
tươi , cơm gạo lứt ……. Đối với trâu đấy là giò , chả trong cổ tết .
CỔ LUẬT BẢO VỆ CON TRÂU
Từ xưa con Trâu không những được từng nhà chăn nuôi chăm sóc mà còn được các triều
đại phong kiến đưa vào luật pháp nhà nước để mọi người tuân theo làm cơ sở bảo vệ cho một cả
một nền kinh tế đương thời .
Đến xem, nay lại quốc triều đình luật (Luật HỒng Đức) được ban hành vào thời hậu Lê
thế kỷ XV có tới 722 điều đã có một số điều nói về bảo vệ con Trâu .
Luật Hồng Đức quy định rằng : “Khi hai con trâu của hai nhà húc nhau con nào chết thì
cho hai nhà mổ thịt , con nào sống thì hai nhà cày bừa – làm trái luật thì thưởng phạt 80 trượng ”
. Thật là thấu lý đạt tình , đoàn kết hương thôn , duy trì được sản xuất bảo đảm lương thực cho
người .
Dưới chế độ , đã có thời kỳ cấm lạm sát trâu bò . Ai mổ trâu phải xin phép phải có lý do
chính đáng . Mấy chục năm tập thể hoá nông thôn , con trâu cũng được sống chung làm chung
song “cha không chung ai khóc” con trâu chỉ biết cày còn được ít chăm sóc .
Triển khai thực hiện nghị quyết X của bộ chính trị cùng với ruộng đất con trâu cũng được
đưa về hộ sản xuất sử dụng và sở hữu . Đàn trâu lại được bảo vệ chu đáo và phát triển .
Trâu
TRÊN PHƯƠNG DIỆN Y HỌC
Trên phương diện y học trâu cũng góp phần xứng đáng vào việc bảo vệ sức khoẻ cho con
người . Con người đã nhận biết được rằng “ngưu đậu” là đậu mọc trên cơ thể trâu bò , bò không
độc bằng đậu mọc trên cơ thể người . Các nhà dịch tể học đã dựa vào phát minh của nhà khoa
học người Anh Atuốt Ginnơ năm 1978 để trích lấy mủ “ngưu đậu” nhân giống vi trùng đậu , tạo
thành vác xin đậu mùa rồi chủng lên cơ thể người tạo ra cơ chế miễn dịch giúp con người đủ sức
chống lại sự xâm nhập gây thành dịch của vi trùng bệnh đậu mùa . Nhờ phát minh này và sự tận
tâm của các nhà khoa học mà loài người đã thoát khỏi nanh vuốt của tử thần do bệnh “đậu mùa”
đã có thời hoành hành nguy hiểm như thanh gươm Đamôclét treo lơ lửng trên đầu nhân loại .
Ngưu hoàng là sỏi mật sạn mật của loài trâu . Sách “thần nông bản thảo” ghi : ngưu
hoàng là vị thuốc chủ trị kinh giản , sốt quá hoá điên cuồng” . Các sách y học khác của Phương
Đông đều có bàn đến tác dụng của loại sỏi trong mật trâu : Ngưu hoàng giúp cho tác dụng được
trấn tĩnh được kéo dài . Ngưu hoàng làm tăng hồng cầu , tăng huyết sắc tố và làm mạch tim .
Loại biệt dược này là hai kinh “tâm” và “can” có tác dụng thanh tâm giải độc chữa hồi hộp khai
đờm . Nó là loại thuốc đặc trị các bệnh nhiệt quá phát cuồng thần trí hôn mê trúng phong bất
tỉnh , cổ họng sưng đau ung thư đinh nhọt . Ngưu hoàng vị đắng có hơi độc . Do đó Ngưu hoàng
có thể làm truỵ thai . Vì vậy với phụ nữ sốt cao thì chỉ các bậc danh y thực sự cao tay mới đủ can
đảm sáng suốt dùng đến Ngưu Hoàng .
Thịt trâu tín hàn , thơm ngon bổ dưỡng các phủ tạng của trâu đều là nguồn thức ăn của
người và vật nuôi . Da trâu dùng làm mặt trống , mặt đàn và thành thuộc da công nghiệp đánh
dày , may va li túi sách làm bao súng, làm thắt lưng v.v………….
Sữa trâu gọi là “ngưu nhũ” rất giàu dinh dưỡng , chất bơ (mỡ dầu ) lấy ở trong sữa trâu
chế biến ra gọi là “ngưu nhũ du” cũng là một trong những loại thực phẩm cao cấp .
MIẾU THỜ TRÂU
Nghĩa dũng ở BẢY NÚI
Đa số nhân vật ở miệt Hậu Giang đều có nghe biết về miền Thất Sơn huyền bí nơi hoạt
động của nghĩa quân Quản Cơ Trần Văn Thành phất cờ kháng Pháp ở Bảy Thưa Thánh Linh
một vùng nê địa , hiểm trở giáp biên thuỳ Việt Miên , với nhiều chuyện ly kỳ hấp dẫn . Lần giở
lại truyền thuyết và những trang sử , người dân vùng bảy núi, ai cũng nhớ cái thời xưa lập
nghiệp nông dân Nam Bộ rất lạc hậu còn chìm đắm trong nền kinh tế tự túc , tự cấp là ruộng
theo lối quảng canh nên phải đi vay lúa non của chủ điền nợ chồng chất . Chính Trần Văn Thành
dám chủ trương sản xuất nông nghiệp tập thể , lập trại ruộng nhiều nơi ở miền Bảy núi để nuôi
dân quân tham gia kháng Pháp làm nên cuộc khởi nghĩa bảy thưa lưu danh lịch sử .
Nếu du khách có dịp thăm quan Lâm Viên Núi Cấm , chắc chắn sẽ đến ngôi miếu thờ
“Trâu nghĩa dũng ” . Đây là ngôi miếu do nghĩa quân Quản Cơ Trần Văn Thành vì thương tiếc
và nhớ ơn con trâu có nghĩa , lập ra để kỷ niệm công đức và đề cao sự trung nghĩa đã liều thân
cứu người mà phải chết oan . Vách miếu bằng vách ván thô sơ mặt tiền miếu không có cửa bên
trong không có bệ thờ duy chỉ có chiếc bàn bằng gỗ , trên có hai cái khay đặt ở hai phía . Trên
một khay một bó lúa gọn gàng hãy còn tươi xanh chừng như mới gặt . Khay bên kia đựng một bó
cỏ tươi có lẽ do nhóm mục đồng mang đến
Trên tường ngay chính giữa miếu có treo một cái đầu trâu bằng gỗ chạm trỗ tinh vi giống
như thật . Hai cái sừng trâu là sừng thật khá dài , đầu sừng nhọn hoắc dễ sợ , gắn chặt vào hai
bên đầu trâu làm tăng dáng vẻ hung hản dữ tợn như đang chém lộn .
Trong dịp đi sưu tầm di tích lịch sử văn hoá, đền thờ miếu mộ của An Giang tôi đã dừng
chân lại chân núi Cấm thuộc xã An Hào , cạnh ngôi miếu thờ “con trâu có nghĩa” để hỏi cho
biết lý do dân làng lập miếu thờ . Đồng bào miền núi ở nhiều nơi có nhiều tục lệ thờ cúng lạ
lùng . Bởi sinh sống nơi vùng rừng núi âm u cô tịch, cách ly với văn minh khoa học , tín ngưỡng
của họ bị ảnh hưởng rất nhiều , trước những hiện tượng mà họ cho là thiêng liêng bí ẩn
Một cụ già sống lâu ở đây cho biết về ngôi miếu thờ “Trâu nghĩa” một câu chuyện khá
đặc biệt về một con vật vốn bị coi như lầm lì chậm hiểu chỉ biết làm công việc khổ sai như kéo
cày , kéo gỗ từ rừng núi về hay kéo mía làm đường …….Thực tế loài trâu cũng có con có nghĩa có
nhân tính hơn cả con người . Nhân chương viết về trâu , xin kể một miếu thờ trâu có nghĩa ở bảy
núi , ngỡ hầu giúp vui cho bạn đọc ba ngày xuân nhàn nhã bên ly rượu chung trà đậm đặc tình
quê hương dân tộc .
Thuở đó , cách đây khoảng 100 năm có một đứa bé chăn trâu giúp việc cho một nhà giàu
. Công việc của nó là mỗi ngày từ trưa đến chiều dắt trâu ra thung lũng cho trâu ăn . Một lần nọ
vừa dắt trâu ra đến điểm cho ăn , nó bị cọp vồ trúng nằm bất tỉnh , con trâu dũng cảm xông lại
chém cọp bằng sừng để cứu nguy cho người chăn dắt. Cọp đành phải bỏ mồi ngon để đối phó
với trâu . Hai con vật đánh nhau thật lâu , đến khi cọp mệt nhoài bỏ đi thì trâu cũng bị thương
tích đầy mình , Thằng bé chăn trâu bị cọp vồ máu me đầy người , nằm chết giấc dưới đất, nhưng
thoát khỏi nanh vuốt của cọp .
Trời xâm xẩm tối, người chủ lo lắng sốt ruột , sắp sửa đi lùng trâu thì thấy con trâu đang
lừng lững leo lên đầu con dê để về . Trên đầu trâu lại có vật gì như hình người . Còn đứa bé
chăn trâu vẫn chưa thấy đâu .
Họ vội vã chạy lại gần để coi trời đã chạng vạng tối và trong lúc hốt hoảng họ thấy con
trâu đã đâm thủng bụng đứa nhỏ bằng sừng rồi đeo tòn ten ở trên đầu mà lầm lũi ngất ngưỡng đi
về . Đứa nhỏ bị trọng thương nằm mê man trên đầu trâu không hay biết gì hết , máu me bê bết
từ bụng nó chan hoà chảy xuống đầu trâu , trông thật ghê sợ . Dáng vẻ con trâu dữ tợn khác
thường mắt đỏ lừ lừ như hai cục tiết đó là trạng thái đặc biệt của con trâu không ngừng nên cặp
sừng cứ nghênh ngang dữ tợn như sắp nổi điên chém mọi người .
Trong hoàn cảnh dễ sợ bất ngờ như thế bỗng có một người la lên : “trâu điên ! trâu điên!” .
Mọi người liều lĩnh xông vào kéo cái thân hình mềm nhũn của đứa nhỏ ra khỏi sừng trâu
vừa chạy vừa la : “trâu chém đứa nhỏ rồi ! trâu điên , giết nó đi !” .
Nhiều người cầm dao cầm gậy xông vào đập con trâu để tránh tai hoạ , một người nhanh
tay vát cây búa ra nhắm vào khoảng giữa hai con mắt đỏ lừ của trâu mà bổ một nhát như bổ củi .
Bị một đòn chí mệnh vào yếu huyệt , con trâu đứng khựng trong giây lâu không còn đủ sức làm
dữ , ngã lăn kềnh xuống đất miệng trâu hộc ra máu tươi . Trời đã đổ tối có người không tin rằng
trâu đã chém chết đứa nhỏ . cúi xuống gần để quan sát vết cào trên đầu trâu . Tình cờ chợt phát
hiện ra từ hai con mắt đỏ như tiết của trâu ứa ra mấy giọt nước . Bỗng con trâu ngóc cổ dậy đạp
cẳng chân mấy cái như muốn minh oan , nhưng không còn kịp nữa . Sau đó nó nằm ngay đơ bất động !
Một lúc sau thằng bé chăn trâu được cấp cứu tỉnh lại . Người ta đã cởi quần áo nó trần
truồng quan sát và chỉ thấy vết thương do móng thú rừng cào rách . Tuyệt nhiên nó không bị vết
thương do sừng trâu gây ra . Đứa nhỏ thuật lại câu chuyện cho tới lúc nó chết giấc không còn
hay biết gì nữa , nó cũng không hiểu ai đã cứu và mang nó về nhà . Lúc bấy giờ mọi người mới
bật ngữa vì biết con trâu bị giết oan . Té ra sau khi đánh đuổi được con cọp đi rồi con vật ngu si
kia không chịu bỏ đứa bé vẫn chăn dắt nó và tìm mọi cách đem đứa bé về . Nó đưa sừng nó vào
trong dây lưng của đứa mục đồng luồn theo ống quần ra ngoài , rồi cứ thế xốc cái xác bất động
lên đầu mà lầm lũi đi (mục đồng thường mang dây lưng làm bằng mấy vuông vải dài , gặp làm
3-4 lần cho nhỏ lại nên rất chắc ) .
Mọi người rất lấy làm hối hận và thương tiếc con trâu nghĩa dũng trung thành với chủ
không thua về nghĩa khuyển . Mọi người đứng xung quanh chảy nước mắt ân hận cho việc đã
làm . Nhất là thanh niên vát búa đập lên trán con trâu cổ , khoảng giữa đôi mắt đỏ lừ vì quá kiệt
sức trong cuộc chiến sinh tử chống cự với cọp .
Sau đó chủ nhân chừa lại cặp sừng không tù để thổi trong việc canh gác báo hiệu như
mọi khi . Một người thợ chạm đẽo cái đầu trâu bằng gỗ mun gắn cặp sừng vào giống như đầu
trâu thật . Nghĩa quân dưới trướng Quảng Cơ Trần Văn Thành góp công sức cùng nhau cất một
ngôi miếu đem đầu trâu ra miếu đó để nhằm kỷ niệm công đức đề cao sự nghĩa dũng của con
trâu đã liều chân cứu sống người chăn dắt nó và trâu đã chết oan một cách đau đớn nghiệt ngã .
Thật vậy con trâu trung nghĩa không chết dưới nanh vuốt cọp mà chết dưới lưỡi búa của
con người nông nổi …….vô ơn . Từ đó cứ đến mùa lúa mới nông dân vùng bảy núi quanh ngôi
miếu đem rơm tươi tốt đến cho trâu . Còn cỏ hằng ngày đều có vài bó tươi xanh do bọn mục
đồng tặng trâu để tỏ lòng thương tiếc nhớ ơn .
