12 CON GIÁP
THƠ - TRUYỆN VUI DÂN GIAN VỀ 12 CON GIÁP
THƠ VỊNH12 CON GIÁP
Có một người đề nghị với Thảo Am, một bài thơ đường, mà mỗi câu đều có câu tục ngữ
nói về 12 con giáp trong can chi (tí, sửu, dần, mão,v.v,…..) ông làm ngay bài thơ , đặt tên là thập
nhị thời thần :
Tha ra cắp lấy bộ loay hoay
Đào lỗ không nên tiếng cả bày
Lạc ngõ theo đuôi đâu ngoại bức
Cả gan bóp dái chẳng gờn tay
Cám treo nhịn đói nhăn răng chịu
Cối vẫn ăn no, ỉa miễu đầy
Cá gáy hoá ra chi có cánh
Mùng năm len lét trốn đi ngay.
Bài thơ quá là tài tình, câu nào cũng có tục ngữ :
Câu 1 : chó tha ra, mèo cắp lấy (tuất , mão)
Câu 2 : chuột bầy đấy không nên lỗ (tí)
Câu 3 : lạc ngõ nắm đuôi trâu (sửu)
Câu 4 : cả gan bóp dái ngựa (ngọ)
Câu 5 : cám treo heo nhịn (hợi)
Chết nhăn răng khỉ (thân)
Câu 6 : gà què, ăn quẩn cối xay (dậu)
Câu 7 : cá gáy hoá rồng (thìn)
Hùm mọc cánh (dần)
Câu 8 : len lét rắn mồng 5 (tị)
VÌ SAO NGƯỜI XƯA ĐỀU CẦM TINH CÁC CON VẬT ?
Từ xưa đến nay, người ta vẫn thích bàn luận về việc cầm tinh các con vật . Một con người sinh vào năm đó, thì cầm tinh con vật nào ? May mắn rủi ro hoạ phúc sẽ như thế nào vv……Việc cầm tin con vật liên quan đến gì số mệnh của người đó ?
Tương truyền thời xa xưa người ta lấy Mặt trời làm chuẩn cho một ngày lao động “Mặt trời mọc thì làm, mặt trời lặn thì nghỉ”. Nhưng gặp hôm trời đầy mưa khuất Mặt trời thì con người không biết dựa vào đâu.Có một người tên là Đại Nhiêu sáng tạo ra thập niên can (10 can) : giáp, ất, bính, đinh, mậu,kỷ , canh, tân,nhâm,quý và thập nhị địa chi (12 địa chi) là tý,sửu,dần,mẹo,thìn,tỵ, ngọ, mùi, thân, dậu, tuất, hợi dùng để tính thời gian, một ngày chia ra làm 12 giờ, dùng một địa chi để biểu thị một giờ , lại dùng thiên can phối hợp với nó để tính năm, như năm : Giáp tý, Ất sửu , bính dần………Nghe nói thời đó đã có văn tự, thế là dùng biện pháp này trọn thành bộ lịch đơn giản .
Nhưng văn tự vừa mới xuất hiện trong bộ lạc rất nhiều người không hiểu . Hoàng đế anh minh biết việc này liền dùng 12 con vật để chia năm .
Năm giáp tý dùng con chuột để biểu thị . Năm ất sửu dùng con trâu để biểu thị ………ngày
này qua tháng khác mọi người ghép năm giáp tý, năm ất sửu khó nhớ , nên gọi luôn là “năm chuột”, “năm trâu”…………Thế là những người sinh năm chuột gọi là “thuộc chuột” hay cầm tinh con chuột, người sinh năm trâu là cầm tinh con trâu . Như vậy mỗi người đều cầm tinh một con vật .
Việc cầm tinh 12 con vật là sự kết hợp lẫn nhau của cách tính năm người xưa . Theo Triệu Dực , một người học giả nổi tiếng đời Thanh, thì cách động vật để nhớ năm lưu hành sớm nhất trong các dân tộc du mục ở miền Bắc Trung Quốc . Người xưa khi quan sát sao đã biết được Tuế tinh (Mộc tinh – sao mộc) vận hành một vòng hết khoảng 12 năm thế là lấy phương vị của nó để tính năm, nhớ năm và dùng tên gọi những con vật quen thuộc nhất để cho dễ tính năm. Như vậy xuất hiện lịch 12 con thú .Về sau kết hợp với phương tính năm theo can chi của người xưa thế là có cách nói “cầm tinh 12 con vật ” . Người sinh năm nào thì sẽ có một con vật tương ứng . Vương Sung người Đông Hán trong : “Luận hành” viết rằng “ngọ là ngựa , tý là chuột, dậu là gà” chứng tỏ 12 địa chi phối hợp với 12 con vật đã lưu hành từ đời Hán . Cổ nhân căn cứ vào các quy luật thời gian các con vật xuất hiện hoạt động để chọn ra 12 con vật là chuột , trâu, bò , hổ, thỏ (ở Việt Nam gọi là mèo ), rồng, rắn, ngựa, dê, khỉ , gà,chó , lợn để tính 12 giờ trong ngày . Cho rằng :
-Giờ tý(tức là 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng ) chuột hoạt động mạnh nhất và hoạt bát nhất
-Giờ sửu là lúc trâu bò ăn đã no cỏ, vẫn còn nhai lại chuẩn bị trời sáng để đi cày ruộng.
-Giờ dần là lúc hổ sẽ sung mãnh nhất .
-Còn từ 5 giờ sáng trở đi trăng vẫn còn chiếu sáng trên mặt đất cho nên giờ mão lấy con thỏ để đặt cho giờ này , dựa vào thỏ trên mặt trăng (ở Việt Nam gọi là mèo );
-Giờ thìn chính là lúc đàn rồng quây mưa (quần long thành vũ);
-Giờ tỵ là lúc rắn không còn đi lại trên lối người đi , không làm hại người nữa .
-Giờ ngọ là lúc dương khí đạt mức cao nhất , mà ngựa thuộc loại tính dương .
-Giờ mùi nghe nói dê ăn cỏ vào giờ này không hề ảnh hưởng đến việc cây cỏ mọc lại.
-Giờ thân là lúc khỉ thích thú hú kêu
-Giờ dậu là lúc gà bắt đầu lên chuồng .
-Giờ tuất chính là lúc chó phải trông nhà.
-Giờ hợi là lúc mọi thứ đều trở nên yên lặng , tĩnh mịch , lợn ngủ say nhất.
-Có thể thấy những loại động vật khác nhau , phối hợp với địa chi chẳng qua chỉ là theo sự phối hợp của các nhà âm dương đời Hán . Cả hai đều không tồn tại mối liên hệ tất yếu nào .Còn đến việc kỵ , tránh trong mệnh (như trong cưới xin, hợp nhau , xung nhau ) hoặc cát hung họa phúc , tính cách hợp , xung ……..đều là do các thầy bói đặt ra từ xưa đến nay mà thôi .
CHUYỆN LẤY TÊN CÁC CON VẬT ĐẶT TÊN CHO NĂM
Người ta bảo rằng : ngày xưa đâu có gọi tên các năm theo tên các con vật , mà chính thượng đế Ngọc hoàng , dạy cho con người biết chuyện ấy . Cũng vì chuyện đó mà một lần Người đã cho gọi tất cả muôn loài muôn thú về thiên cung . Thưở bấy giờ , mèo và chuột còn thân thiết nhau lắm , sống cặp kè bên nhau như chị em ruột thịt . Chúng mừng rỡ nhận được trát triệu về thiên cung , và hẹn nhau cùng đi .Ai ai hẳn cũng biết mèo thích ngủ . Chính bản thân mèo cũng biết nhược điểm ấy , vì thế nó mới bàn trước với chuột .
-Cô chuột này , cô biết đấy , tôi là tôi thích ngủ – Mèo lịch sự bắt đầu .
-Sáng mai , khi nào đến lúc phải lên đường lên thiên cung , cô làm ơn đánh thức tôi dậy .
Chuột đấm tay thùm thụp ngực mà hứa hẹn :
-Em nhất định đánh thức chị rồi ! Chị cứ việc ngủ , không phải bận tâm gì hết !
-Cám ơn cô !- Mèo nói , vuốt ria và , không còn băn khoăn gì nữa , ngủ thiếp ngay đi .
Sáng hôm sau , chuột thức dậy lúc tinh mơ mờ đất . Nó cũng chẳng thèm nghĩ tới chuyện
đánh thức mèo . Ăn uống xong , một mình nó lên đường đi luôn tới thiên cung .
Còn bây giờ ta lại kể về Rồng , vốn sống vùng biển . Rồng cũng nhận được trát triệu lên thiên cung .
“Ai cũng không biết , chứ ta thì nhất định được chọn !”
Rồng tâm tâm niệm niệm như thế . Mà cũng phải thôi , bộ dạng của nó thật là hùng dũng , giáp trụ trên người nó cứ lấp la lấp lánh , dưới mũi nó , bộ ria đâm ra tua tủa . Chỉ một điều duy nhất nó thiếu : đó là cái đầu nhẵn thin thín của nó chẳng có cái gì mọc cả .
“Chà! Giá mà ta kiếm được cặp sừng thì khi đó không có con nào có thể so sánh được với ta !” nghĩ bụng vậy , rồng liền tìm xem có thể mượn ai bộ sừng trong độ một tuần lễ .
Vừa mới nhô đầu lên khỏi mặt nước rồng liền nhìn thấy ngay trên bờ là một chú gà trống
. Ưỡn ngực lên , chú gà nhà ta bệ vệ đi đi lại lại . Vào thưở ấy gà trống có cặp sừng rõ to . Rồng mừng rỡ bơi ngay vào bờ và lên tiếng nói với gà trống :
Bác gà này bác gà , bác làm ơn cho tôi mựơn cặp sừng mai tôi mang nó lên thiên cung .
Aùi chà chà ! Người anh em rồng ơi ! Gà đáp – Thứ lỗi cho tôi nhé, mai tôi cũng lên thiên cung .
Bác gà trống ạ ! Cặp sừng to chẳng hợp với bác tí nào , đầu bác quá là bé , tốt hơn là bác cho tôi mượn . Bác ngẫm nghĩ xem ! Thật là hợp với tôi .
Vừa lúc đó tình cờ chú rết ở trong kho bò ra . Mà cái họ nhà chú là chúa thích dính mũi vào chuyện người khác . Nghe thấy rồng nói thế , rết ta liền phụ họa ngay :
Bác gà trống ạ! Bác gà trống ạ ! Bác cho ông anh em mượn cặp sừng đi , một lần thôi cũng đựơc . Mà nếu bác sợ gì , thì em xin sẵn sàng bảo đảm .Thế nào bác ? Bác cho ông anh em mượn chứ ?
Gà trống bằng lòng . Bởi vì đã có rết bảo đảm kia mà . Vả lại không có cặp sừng nó cũng bảnh chọe chán .
Ngày hôm sau , tất cả muôn loài muông thú đều lục tục kéo tới thiên cung . Muôn loài tụ tập đông khôn kể xiết . Ngọc hoàng ra ngự triều và phán bảo :
Từ nay tên các năm sẽ được gọi theo tên các loài muông thú . Còn năm nào gọi tên con vật nào thì các thần tự lựa chọn lấy .
Và thế là muôn loài lựa chọn :trâu ,ngựa , cừu , chó , lợn , thỏ , hổ , rồng, rắn , khỉ, gà trống , và chuột .
Tại sao bấy giờ loài thú chọn những con vật ấy ? Không ai biết ! Tại sao là gà trống chứ không phải vịt bầu ? Hổ chứ không phải là sư tử ?
Như vậy là : chúng lựa chọn được 12 con . Lựa chọn thì đã lựa chọn rồi đấy , nhưng xếp đặt thứ tự ra sao ? Đến đây thì nổ ra cuộc tranh cải , giành giật ngôi thứ . Lớn nhất trong các khanh là trâu , để cho nó đứng đầu tiên , Ngọc hoàng phán .
Muôn thú thậm chí hổ cũng thuận theo ngay . Nhưng đến đây thì chuột nhắt lại giơ tay và lên tiếng :
Thế không lẽ tôi không to hơn trâu ư ? Vậy thì sao , khi nhìn thấy tôi , mọi người đều thốt lên : “Aùi chà chà ! Con chuột to chưa !” ? Nhưng không ai lại thốt lên bao giờ: “Aùi chà chà ! con trâu mới to làm sao !”. hoá ra là , người ta cho tôi lớn hơn cả trâu !
Ngọc hoàng ngạc nhiên :
Nhưng nhà ngươi nói đúng chứ ? Ta không lấy gì làm tin cho lắm !
Lúc này thì khỉ và ngựa cùng đồng thanh lên tiếng rằng , chẳng qua là chuột nói dóc , nhưng chuột làm như không có chuyện gì , lập tức trả lời :
Các vị không tin ư ? Thì xin cứ thử xem xem!
Gà trống , cừu , thỏ và chó đồng tình .
Thôi được , thử xem sao ! – Cả Ngọc hoàng cũng bằng lòng .
Muôn loài thú kéo nhau đến chổ con ngừơi .
Và ta thử tưởng tượng sự thể diễn ra thế nào ?Mọi chuyện xảy ra đúng như lời chuột nói .
Khi trâu đi đến chỗ mọi người , mọi người đều chỉ khen : “Con trâu đẹp , béo làm sao !” còn chuột ranh mãnh thì lúc đó leo tót lên lưng trâu , nhón đứng lên hai chân sau . Mọi người nhìn thấy nó bèn reo lên :
Aùi chà chà con chuột to chữa !
Chính tai Ngọc hoàng nghe thấy điều đó, ngài cau mày và đành phán :
Thôi đựơc ! Một khi con người đã cho rằng , chuột to hơn trâu , thì trâu phải nhường chỗ đứng đầu cho nó , còn bản thân thì phải đứng thứ hai .
Tất cả đều đồng tình như thế , và bắt đầu từ đấy tính năm bắt đầu từ chuột , rồi đến trâu : tý , sửu ,………
Chuột trở về nhà hớn hở vui sướng , vì hóa ra nó lại đứng đầu các loài thú . Nó kiêu hãnh vênh vang ta đây . Còn mèo ta lúc ấy vừa thức dậy , đang mắt nhắm mắt mở , nhìn thấy chuột bèn hỏi :
Sao cô im lặng thế , cô chuột ? Không phải là hôm nay chúng ta được lên thiên cung ư?
Chẳng lẽ chị vẫn mơ ngủ đấy ư ? Còn em thì em đã ở thiên cung trở về đây rồi . Muôn loài đã chọn ra 12 con thú để theo đó mà tính năm , trong số đó em đứng đầu bảng ấy !
Mèo ngạc nhiên mở to mắt và hỏi :
Thế tại sao cô không đánh thức tôi dậy ?
Em quên ! – Chuột trả lời thản nhiên như không .
Mèo tức giận , chổng ngược ria lên , cất tiếng quát nạt :- Đồ giẻ rách ! Vậy mà ta lại tin cậy mi , ngủ thiếp đi , không lo lắng gì! Không phải mi đã hứa đánh thức ta ư ? Ta biết : mi muốn hại ta ! Thôi được , ta phải tính sổ với mi !
Chuột không thừa nhận lỗi của mình mà nói :
Chị làm ầm ỉ uổng công ! Tôi không đánh thức chị – có nghĩa là tôi không muốn đánh thức nữa , đó là việc của tôi . Tôi đâu phải con ở của nhà chị !
Mèo nỗi giận đùng đùng , nó thở dốc ra , nghiến răng nghiến lợi , vồ lấy chuột và cắn nát cổ . Chuột chỉ kịp kêu chí chí , rồi duỗi thẳng cẳng .
Thế là mèo và chuột từ đó trở thành hai kẻ tử thù .
Còn bây giờ ta lại nói đến gà trống . Gà trống trở về buồn thỉu buồn thiu , nó nghĩ bụng :
“Ngọc hoàng xếp rồng trứơc mình chắc hẳn vì trên đầu hắn có cặp sừng của mình ”. Thế là gà trống quyết định đòi bằng được rồng trả lại cặp sừng . Nó bèn đi đến vùng biển , trên mặt nước rồng đang thích thú tung tăng vui đùa . Bấy giờ gà trống bèn nhã nhặn lên tiếng :
Người anh em rồng ! Anh làm ơn trả lại cho tôi cặp sừng !
A ! ra là bác gà trống đấy ư ? Mà bác cần gì cặp sừng kia chứ ? Nói thực sự ra thì , không mang cặp sừng trông bác còn đẹp hơn ấy . Còn với tôi cặp sừng mang vào thật hợp!
Hợp hay không hợp , không phải là chuyện của tôi – gà trống buồn rầu trả lời – Một khi anh mượn thì hãy trả đi
Rồng không nói năng gì . Nghĩ ngợi một lát , sau đó nó bỗng trịnh trọng kính chào gà trống và nói :
Xin bác đừng cố chấp thế , bác gà ơi ! Muộn rồi , đã đến lúc ta đi nghĩ . Còn chuyện này lần khác chúng ta sẽ bàn nhau thêm .
Gà trống chưa kịp há miệng nói nữa lời ,thì rồng đã lặn biến mất . Đến đây thì gà trống nỗi đoá lên , nó vỗ cánh và hét tứơng :
Anh rồng , rồng , rồng ! Trả cặp sừng cho tôi đây .Anh rồng , rồng , rồng ! Trả cặp sừng cho tôi đây !
Nhưng trong lúc đó , rồng đã ngủ kỷ tận dưới đáy biển , chẳng còn nghe thấy gì hết
Gà trống la hét rất lâu , khản cả tiếng , người mệt lữ . Chẳng còn cách nào khác . Gà đã quyết định đi tìm rết. Bởi vì rết đứng ra bảo đảm cho rồng kia mà .
Gà tìm ngay đến rết trong đống đá , nói lại đầu đuôi cho rết nghe , rồi bảo :
Bà rết , bà đứng ra bảo đảm cho rồng , vậy thì không thể để sự việc như thế này được .
Rết ngửng đầu lên , im lặng và mãi sau mới liếng thoắng :
Anh rồng sẽ trả lại cho bác cặp sừng thôi . Còn nếu không trả : thì đành như vậy ! Tự bác xét lấy mà xem ! Tôi làm sao tìm được bác ấy tận dưới đáy biển kia chứ !
Giận quá gà trống đỏ mặt lên quát :
Thế thì bà là người bảo lãnh quái gì ! Không việc gì phải xộc vào chuyện của người khác. Tôi gặp chuyện bất hạnh , mà bác cứ như không ấy thôi !
Này ông gà trống , ông đừng có bực tôi làm gì cho uổng – Rết bắt đầu chống chế – Tự ông trao cho rồng cặp sừng . Còn tôi chẳng qua nói bảo đảm cho anh ấy thế thôi . Ai màbiết
được anh rồng lại không đáng tin cậy như thế ? Nếu biết trước thì tôi chẳng khi nào lại đi bảo đảm cho anh ta .
Bây giờ biết làm sao ?- Nén giận gà trống hỏi .
Thì tôi đã nói rồi . Phải thừa nhận là ông anh không may , nếu như rồng dứt khóat không trả lại ông cặp sừng . Tự ông có lỗi . Trước khi trao , đáng ra phải suy nghĩ kỹ đã
Theo bà thì tôi ,chính tôi có lỗi ư ? – Gà trống trố mắt ra và ưỡn ngực và tiến tới áp đảo rết .
Chính ông có lỗi , chính ông có lỗi , đáng ra ông phải suy nghĩ kỹ đã . – Sống dỡ chết dỡ , rết khẳng định lại .
Gà trống càng đỏ mặt tía tai hơn , nó vươn dài cổ , mổ cho rết một cái vào đầu , rồi lắc lư mấy cái , gà nuốt sống rết vào diều .
Từ đó , ngày ngày gà tìm họ nhà rết trong sân mà mổ . Còn sáng sáng , hửng trời ra là gà
trống gáy toáng : “Cúc cù cúc cù ! Anh rồng trả cặp sừng cho tôi ”
THƠ VỀ CÁC CON VẬT THUỘC 12 CON GIÁP
NGÔ VĂN PHÚ sưu tầm
ĐÁM CƯỚICHUỘT (Tý)
Trạng Chuột ơn vua cưới vợ làng
Kiệu son lộng lẫy, lộng hoa vàng.
Nàng dâu xứ Chuột đi chân đất,
Ngón nhỏ, bùn đen vẫn dính chân.
Có con Mèo mướp ngồi trên trốc,
Chồm hỗm, vênh râu, đợi lễ dâng.
Chú Chuột thổi kèn, chân rúm lại,
Con chép đồng quê, vẩy ngấn vàng .
Không biết quan Mèo có chịu yên,
Có đòi lễ lạc phải nhiều thêm.
Mà bao năm tháng, trên tranh Tết,
Tiếng trống vinh quy vẫn rộn ràng.
Ngựa hồng, quan trạng giong cương bước,
Chuột vợ chưa hay mình đã quan.
Một bước lên bà là thế đấy,
Khối cô Chuột khác, nghĩ mà thèm!
Chao ôi chuyện học xưa nay thế !
Đời trước, đời sau vẫn ước mơ,
Hoa tay dân giã, người không vẽ,
Vẽ Chuột nhung nhăn đến tận giờ!
1998
NGÔ VĂN PHÚ CHỌI TRÂU
NĂM SỬU (Sửu)
Đất biển ăn sóng và nói gió,
Chọi Trâu, lễ hội tự bao giờ ?
Đôi con Trâu mộng to lừng lững,
Đen bóng như tảng đá hoa cương .
Sừng nhọn, mặt hầm hầm dữ tợn,
Về săn móng cắm, mắt hòn than.
Chiêng trống nhịp nhàng rung núi biển,
Cờ hội năm màu phấp phới bay.
Xới chọi thênh thang bãi cỏ phẳng,
Chen chân người đứng chật vòng ngoài.
Sừng đã đối sừng, mặt đối mặt,
Hai vầng hoa cương đâm vào nhau.
Đất lún, tiếng sừng va lắc cắc,
Vai khoẻ vồng lên, Trâu chọi trâu.
Miếng ghì, miếng lấn, miếng đánh dứ,
Khi đến, khi lùi, tranh được thua.
Rồi một đòn ra, đầy điệu nghệ,
Con bại bỏ chạy. Người reo hò.
Màu xanh từ núi về chân sóng,
Dâu bãi xum xuê, lúa ngấn bờ
Lễ hội năm Trâu đầy khí thế,
Chắc hẳn mùa này sẽ bội thu.
1997
NGÔ VĂN PHÚm HANG HÙM
(Dần)
(Xướng hoạ thơ)
Bà xướng
Anh đồ tỉnh, anh đồ say
Sao anh ghẹo nguyệt giữa ban ngày
Này này chị bảo cho mà biết
Chốn ấy hang hùm chớ bó tay
HỒ XUÂN HƯƠNG
Bài hoạ
Này ông tỉnh ! Này ông say!
Này ông ghẹo nguyệt giữa ban ngày
Hang hùm ví bẳng không ai ngó,
Sao có hùm con bỗng trốc tay.
PHẠM ĐÌNH HỔ
MÈO (Mão)
Lọ vằn (1) sinh mãi ở Phương Tây (2)
Phụng sự Như Lai trộm phép thầy
Hơn chó được ngồi khi mặt bếp
Tiếc hùm chẳng bảo chước leo cây
Đi nào kẻ cấm buồng the kín
Aên đợi ai làm bàn soạn đầy
Khó liễu (miễn) sang chăng chớ phụ
Nhưng chưng giận chuột phải nuôi mày.
NGUYỄN TRÃI
(1) Lọ vằn : lắc lọ pha vằn
(2) Phương Tây : chủ tích Ngọc diện miêu (mèo mặt ngọc ) của Phật Như Lai : có tin con Chuột
đi cướp vợ người . Bao công phải mượn uy Phật Như Lai cho mượn mèo mặt ngọc để Chuột phải
hiện nguyên hình chuột
VỊNH HẠ LONG
CÓ RỒNG KHÔNG
CHẲNG BIẾT (Thìn)
(Trích)
Vịnh Hạ Long có rồng không chẳng biết,
Nhưng từ lâu huyền bí của thiên nhiên
Vẫn mơn man như gió vuốt ve thuyền
Những ý nghĩa phiêu lưu, những tâm hồn mơ mộng
Khi nắng mé hàng mi qua cửa động
Khi sóng trào tóc quấn đảo chon von
Khi mây chập chờn ẩn hiện đầu non
Khi mưa lẫn xanh trời và biếc bể
Người càng hiểu vịnh Hạ Long là thế
Trong mơ màng giấc ngủ có Rồng bay.
Nhưng thần tiên hiền diệu nhất là ngày
Người bỗng thấy trên sườn non óng ánh
Đất gợn tóc bay đất cười đen nhánh ?
Người tìm ra than đá, Hạ Long ơi !
Người tìm ra năng lực đổi thay đời
Cả cuộc sống ngàn năm như lột vỏ
Một giải đất bao la thành xứ mỏ,
Nhanh hơn cây, thành phố mọc, người dây
Nào Hồng Gai, nào Cẩm Phả, Cửa Ông
Nào Hà Lầm, nào Hà Tu, Uông Bí……
Một giải đất điểm thêm mầu thế kỷ
Tôi đến đây đất nước đã hoà bình,
Trên những đường còn loang lỗ chiến tranh
Cả vùng mỏ đang tưng bừng kiến thiết
Tôi càng thấy Tổ quốc mình giàu đẹp
Cõi mong chờ kỳ lạ chính là đây
Một bên tầng tầng lớp lớp than dầy
Núi nhấp nhánh như muôn ngàn đợt sóng
Một bên điệp điệp trùng trùng chuyển động
Biển mang trong lòng sức sống vô biên,
Và còn bao giá trị thiên nhiên
Đất bí mật mãi ngàn năm che giấu ?
Nhìn dưới bến những chiếc tàu nghiêm đậu
Chờ ăn than, soi sóng bóng cờ bay
Nhìn trên bờ chi chít những đường ray
Những va gông, những cần, những trục,
Đẹp bằng mấy các long châu hổ chực !
TẾ HANH
RẮN ĐẦU
BIẾNG HỌC (Tỵ)
Chẳng phải liu diu (1) cũng giống nhà
Rắn đầu biếng học lẽ không tha
Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ
Nay thét mai gầm rát cổ cha.
Ráo mép vốn quen lời lếu láo,
Lằng lưng chẳng khỏi vệt năm ba
Từ nay Trâu lỗ xin siêng học.
Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia.
LÊ QUÝ ĐÔN
(1) liu diu : rắn nước
QUÂN MÃ HOÀNG
(Ngọ)
Quân mã hoàng, thần mã bạch
Kim lặc tử ty cương
Tịch không Trường An mạch (1)
Diệt ảnh nhĩ phù vân
Kiên đề, đạp băng thạch
Trường kiếm, cao quang, thân thất xích
Nam nhi nhuỵ địa tư báo quốc
Giáp cốt (2) lưu hương tử phi tích
TÙNG THIỆN VƯƠNG
NGỰA VUA VÀNG
Ngựa vua vàng, ngựa tôi trắng
Nhàm vàng, cương tía, dây tơ thẳng .
Xóng bước nẻo Tràng An
Mây nổi, bóng hình an.
Giẫm đá, đạp băng, vó lướt tràn.
Gươm dài, mũi cao, thân bảy thước
Làm trai ở đời lo nợ nước,
Sử sách tiếng thơm, chết chẳng tiếc.
Ngô Linh Ngọc dịch
(1) Trường An : chỉ kinh đô
(2) Giáp cốt : loại chữ viết trên mai rùa, chỉ chữ sách
DÊ CỎN (Mùi)
Khéo léo đi đâu lũ ngẩn ngơ
Lại đây cho chị dạy làm thơ
Ong non ngứa nọc châm hoa rữa
Dê cỏn buồn sừng húc giậu thưa
HỒ XUÂN HƯƠNG
ỚI KHỈ ƠI
LÀ KHỈ (Thân)
Cử nhân : cậu ấm Kỷ
Tú tài : con đô Mỹ
Thi thế mới là thi
Ơùi khỉ ơi là khỉ
TRẦN TẾ XƯƠNG
BỨC TRANH GÀ
(Dậu)
Khuôn tranh làng Hồ,
Thơm mùi gỗ thị
Vỏ xơ mướp khô
Vuốt trên giấy bản
Sắc màu đã tô
Bác thợ lật giấy
Con gà đứng dậy
Ơ sao bỗng thấy
Mắt gà chớp nhanh
Mắt bác không chớp.
Cái màu lửa cháy
Cổ vươn tiếng gáy,
O o bình minh
Chân vàng sừng sững
Đầu như đầu phượng
Đuôi xoè đuôi trĩ
Mình tựa mình công
Sống hơn gà sống
Nòi gà để lại
Từ đời cha ông
Aáp bằng hơi thở
Nuôi bằng tấm lòng
Ngàn sau nỡ mãi
Trẻ như cô gái
Khoẻ như lúa đồng.
Con gà xoè lông
Bảy màu cầu vồng
Màu đen than cói, màu xanh gỉ đồng
Màu lam lá chàm
Màu vàng hạt dành
Vỏ sò vỏ hến
Quê bờ biển xanh
Như còn long lanh
Bao mùa xuân qua
Để màu hồng lại
Sông núi cho xanh
Hồn nước đứng mãi
Con gà đứng canh
Bác thợ ngắm tranh
Thấy lòng vỗ cánh
Thấy đời lại xanh
Ơi người nghệ sỹ
Tên là dân gian
Góp cùng trời đất
Con gà Việt Nam
Gà tử trong tranh
Gà ra cuộc đời
Gáy lên ! gà ơi!
Hoài Anh
SAO KHÔNG VỀ
VÀNG ƠI
(Tuất)
Tao đi học về nhà
Là mày chạy xồ ra
Đầu tiên mày rối rít
Cái đuôi mày ngoáy tít
Rồi mày lắc cái đầu
Khịt khịt mũi, rung râu
Rồi mày nhún chân sau
Chân trước chồm, mày bắt
Bắt tay tao rất chặt
Thế là mày tất bật
Đưa vội tao vào nhà
Dù tao đi đâu xa
Cũng nhớ mày lắm đấy
Hôm nay tao bỗng thấy
Cái cổng rộng thế này !
Vì không thấy bóng mày
Nằm chờ tao trước cửa
Không nghe tiếng mày sủa
Như những buổi trưa nào
Không thấy mày đón tao
Cái đuôi mày ngoáy tít
Cái mũi đen khịt khịt
Mày không bắt tay tao
Tay tao buồn làm sao………
Sao không về hả chó
Nghe bom thằng Mỹ nổ
Mày bỏ chạy đi đâu
Tao chờ mày đã lâu
Cơm phần mày để cửa
Sao không về hở chó ?
Tao nhớ mày lắm đó
Vàng ơi là vàng ơi !
1967
TRẦN ĐĂNG KHOA
LỢN (Hợi)
Dài hàm nhọn mũi cứng lông
Được dưỡng vì chúng có thể dùng
Lỗi hoà đàn, tinh Bắc Đẩu (1)
Lang một điểm, thuỵ Liêu Đông (2)
Chân khi mặt nước khi hay lạt
……………….(Câu này mất)
Triệu chẳng hay bề biến hoá
Trưng hai con mắt lại xem rồng (3)
NGUYỄN TRÃI
(1) Tích cổ : đời Đường có thiền sư Nhất Hàng, muốn cứu một người tù, mách người nhà anh TA thấy ai nuôi bảy con vật thì nhốt lại. Người nhà tìm được nhà có bảy con lợn . Khi nhốt , Sao Bắc Đẩu biến mất. Vua hỏi, sư bảo thả bảy con lợn ra thì sao Bắc Đẩu hiện . Vua Đường liền tha người tù. (2 )Lang một điểm : lợn lang đốm trên đầu (tích cổ) : có người ở Liêu Đông có con lợn đốm đầu , dâng vua tưởng là của quý ai dè ở Liêu Đông loại lợn này rất nhiều.
